Web Sitesi Yedekleme: Veri Kaybını Önlemenin Yolları

Web sitesi yedekleme, sitenizin dosyalarının ve veritabanının düzenli olarak kopyalanıp güvenli bir yerde saklanmasıdır. Amaç basittir: bir saldırı, hatalı güncelleme, sunucu arızası veya yanlışlıkla silinen bir içerik sonrasında sitenizi dakikalar veya saatler içinde eski haline getirebilmek. Çoğu işletme yedeğin önemini ancak veri kaybettikten sonra fark eder. Bu yazıda 3-2-1 kuralını, cPanel ve veritabanı yedeğinin nasıl alındığını, yedek sıklığını ve en çok atlanan adım olan geri yükleme testini anlatıyoruz.

Veri kaybı nasıl yaşanır?

Veri kaybı sanıldığından daha sıradan nedenlerle olur:

• Hatalı güncelleme: Bir eklenti, tema veya yazılım güncellemesi siteyi açılmaz hale getirebilir.
• Zararlı yazılım ve saldırı: Güncellenmemiş bir bileşen üzerinden siteye sızılması, dosyaların değiştirilmesi veya şifrelenmesi.
• İnsan hatası: Yönetim panelinden yanlışlıkla silinen sayfa, ürün veya kategori.
• Sunucu veya disk arızası: Donanım sorunları nadir de olsa yaşanır.
• Hosting hesabıyla ilgili sorunlar: Ödemesi unutulan hosting hesabının askıya alınması veya kapatılması.

Bu senaryoların hiçbiri yedeksiz bir sitede kolayca telafi edilemez. Genel bakım konusunu web sitesi bakımı neden gerekli yazımızda ayrıca ele aldık.

3-2-1 kuralı

Yedekleme dünyasında en yaygın kabul gören yaklaşım 3-2-1 kuralıdır:

• 3 kopya: Verinin canlı hali dahil en az üç kopyası olmalı.
• 2 farklı ortam: Kopyalar en az iki farklı depolama türünde tutulmalı. Örneğin sunucu diski ve bulut depolama.
• 1 farklı konum: En az bir kopya, sitenin çalıştığı sunucudan ve mümkünse hosting firmasının altyapısından bağımsız bir yerde bulunmalı.

Bu kuralın mantığı, tek bir noktadaki sorunun tüm kopyaları aynı anda yok etmesini engellemektir. Sadece aynı sunucudaki bir klasörde duran yedek, sunucu arızasında veya hesabın ele geçirilmesinde canlı siteyle birlikte kaybolabilir.

Neler yedeklenmeli?

Bir web sitesinin tam yedeği iki ana parçadan oluşur:

1. Dosyalar: Sitenin kodu, tema dosyaları, yüklenen görseller, PDF'ler ve yapılandırma dosyaları.
2. Veritabanı: Sayfa içerikleri, blog yazıları, ürünler, siparişler, üyeler ve form kayıtları.

Bunların yanında kurumsal e-posta hesapları, DNS kayıtları ve SSL ayarları da hosting üzerinde duruyorsa ayrıca not edilmeli veya yedeklenmelidir. DNS kayıtlarının bir listesinin elinizde olması, taşıma veya arıza durumunda saatler kazandırır.

cPanel ile yedek almak

Türkiye'de paylaşımlı hostinglerin çoğu cPanel kullanır ve cPanel'de yedekleme için birkaç yol vardır:

• Tam yedek (Full Backup): Hesabın tamamını, yani dosyaları, veritabanlarını, e-posta hesaplarını ve ayarları tek bir arşivde toplar. Taşıma ve felaket senaryoları için uygundur.
• Kısmi yedek: Ana dizin, belirli bir veritabanı veya e-posta ayarları ayrı ayrı indirilebilir. Günlük kullanımda daha pratiktir.
• Hosting firmasının yedek aracı: Birçok firma JetBackup gibi araçlarla otomatik yedek sunar ve belirli bir tarihe geri dönmeyi kolaylaştırır. Saklama süresini ve kaç günlük geçmiş tutulduğunu firmanıza sorun.

Veritabanı yedeği için phpMyAdmin üzerinden dışa aktarma yapılabilir; daha düzenli bir yapı için sunucuda zamanlanmış görev (cron) ile otomatik veritabanı dökümü alınıp dış depolamaya gönderilmesi önerilir.

Yedekler nerede saklanmalı?

Sunucu dışı kopya için en pratik seçenek, S3 uyumlu nesne depolama hizmetleri veya kurumsal bulut depolama alanlarıdır. Seçim yaparken şu noktalara dikkat edin:

• Depolama alanına erişim bilgileri, site sunucusundaki yönetici bilgilerinden ayrı olmalı. Sunucu ele geçirildiğinde yedeklerin de silinmemesi için yedek hesabına yalnızca yazma yetkisi vermek iyi bir önlemdir.
• Kişisel veri içeren yedeklerin hangi ülkede saklandığını bilin ve KVKK yükümlülüklerinizi hukuk danışmanınızla değerlendirin.
• Bilgisayarınızdaki harici diske alınan yedek de bir kopya sayılır, ancak düzenli yapılmadığı sürece tek başına güvenilir değildir.

Yedek sıklığı ve saklama süresi

Tablodaki değerler başlangıç noktasıdır. Ne kadar veri kaybını göze alabileceğinizi sorun: son siparişten bu yana geçen birkaç saatlik veriyi kaybetmek sizin için kabul edilebilir mi? Cevap hayırsa yedek sıklığını artırın.

Adım adım yedekleme planı

1. Envanter çıkarın: Sitenin hangi dosyalarının, hangi veritabanlarının ve hangi e-posta hesaplarının yedeklenmesi gerektiğini listeleyin.
2. Sıklığı belirleyin: Site türüne göre veritabanı ve dosya yedeği sıklığını tabloya göre seçin.
3. Otomatikleştirin: Elle alınan yedek bir gün mutlaka unutulur. Zamanlanmış görev veya hosting aracıyla otomatik yedek kurun.
4. Dış konuma gönderin: En az bir kopyayı sunucu dışındaki bir bulut depolama alanına aktarın.
5. Şifreleyin: Yedekler müşteri verisi içerir. Şifreli saklayın ve erişimi sınırlayın.
6. Geri yükleme testi yapın: Üç ayda bir yedeği test ortamına kurup sitenin çalıştığını doğrulayın.
7. Kayıt tutun: Hangi yedeğin ne zaman alındığını ve son testin sonucunu not edin.

Geri yükleme testi neden şart?

Alınan ama hiç test edilmeyen bir yedek, çalışıp çalışmadığı bilinmeyen bir yedektir. Sık karşılaşılan sorunlar arasında yarım kalmış arşivler, veritabanının yedeğe dahil edilmemiş olması, karakter seti sorunları nedeniyle Türkçe karakterlerin bozulması ve yedeğin sunucunun yeni PHP sürümüyle çalışmaması sayılabilir. Bunları ancak geri yükleme sırasında görürsünüz. Testi gerçek bir kriz anında değil, sakin bir günde yapmak gerekir.

Sık yapılan hatalar

• Sadece hosting firmasının yedeğine güvenmek.
• Yedeği sitenin çalıştığı sunucuda, aynı hesap içinde tutmak.
• Dosyaları yedekleyip veritabanını unutmak.
• Büyük bir güncelleme öncesinde yedek almamak.
• Yedeklerin şifresiz ve herkesin erişebileceği bir klasörde durması.
• Geri yükleme testini hiç yapmamak.

Antalya'daki işletmeler için not

Antalya'da otel, pansiyon, tur ve rent a car gibi rezervasyon alan işletmeler için sezon ortasında yaşanacak bir veri kaybı doğrudan gelir kaybı demektir. Yaz aylarında rezervasyon ve form kayıtlarının gün içinde birkaç kez yedeklenmesi, sezon öncesinde de tam yedek alınıp geri yükleme testinin yapılması önerilir. Sezon başında yapılacak büyük güncellemeler de mutlaka taze bir yedek alındıktan sonra uygulanmalıdır.

Sonuç

Yedekleme, ancak ihtiyaç duyulduğunda değeri anlaşılan bir sigortadır. 3-2-1 kuralına uygun, otomatik, şifreli ve düzenli olarak test edilen bir yedek planı, sitenizin başına ne gelirse gelsin geri dönebileceğiniz bir nokta bırakır. Doğru hosting altyapısını seçmek için hosting seçimi nasıl yapılır yazımıza bakabilirsiniz. Yedekleme, güncelleme ve güvenlik takibini sizin yerinize üstlenmemizi isterseniz bakım ve barındırma hizmetimizi inceleyebilirsiniz.